Formalisering van het netwerk en het CAR-WEN-memorandum van overeenstemming
De CAR-WEN-werkgroep heeft als kerntaak bij te dragen aan de opbouw van een functionerend regionaal netwerk voor handhaving van natuurwetgeving in de bredere Caribische regio. Om dat goed te doen, moet de gedeelde bezorgdheid over wildlifecriminaliteit en tekortkomingen in de handhaving worden omgezet in bestendigere bestuurlijke instrumenten die impact op lange termijn, schaalvergroting en continuïteit kunnen ondersteunen. Het memorandum van overeenstemming (MOU) (En | Es | Fr), dat momenteel wordt ontwikkeld, is daarvan op dit moment het belangrijkste. Het dient als basisdocument voor de oprichting en werking van het netwerk.
Waarom WEN’s formele basisdocumenten nodig hebben
Netwerken voor handhaving van natuurwetgeving hebben doorgaans formele basisdocumenten nodig, omdat zij bedoeld zijn om de inzet van verschillende instanties, rechtsgebieden en institutionele culturen op langere termijn te coördineren. Een WEN kan beginnen vanuit gedeelde bezorgdheid en een productieve dialoog. Om uit te groeien tot een bestendig regionaal mechanisme, is echter meestal een duidelijkere omschrijving nodig van het doel, de deelname, het bestuur en de beoogde samenwerking. Dat is een van de redenen waarom WEN’s zich zo vaak ontwikkelen op basis van een overeenkomst, een statuut, een memorandum van overeenstemming, een verklaring, een taakomschrijving of een combinatie daarvan.
Binnen het bredere WEN-landschap worden uiteenlopende basisdocumenten gebruikt. De Lusaka Agreement Task Force (LATF) werkt op basis van de Lusaka-overeenkomst, een verdrag dat uitdrukkelijk gericht is op het versterken van regionale samenwerking bij de handhaving tegen illegale handel in wilde dieren en planten. Het Zuid-Aziatische netwerk voor handhaving van natuurwetgeving (SAWEN) heeft gewerkt op basis van het SAWEN-statuut, waarover de deelnemende regeringen overeenstemming hebben bereikt. Het Zuid-Amerikaanse netwerk voor handhaving van natuurwetgeving (SudWEN) is opgebouwd op basis van de Verklaring van São Paulo en de taakomschrijving van SudWEN. Het netwerk voor naleving en toepassing van regelgeving inzake wilde dieren en planten in Midden-Amerika en de Dominicaanse Republiek (ROAVIS) werkt op zijn beurt op basis van het memorandum van overeenstemming tot oprichting van ROAVIS. Ook de richtlijnen van ICCWC voor WEN’s schrijven geen uniform model voor. Wel maken zij duidelijk dat bestuur, lidmaatschap, ondersteuningsregelingen, financiering en de door het netwerk te leveren resultaten bepalend zijn voor de vraag of een WEN uitgroeit tot een nuttige en bestendige instelling.
Deze voorbeelden worden niet genoemd om te suggereren dat het ene institutionele model beter zou zijn dan het andere, maar om te laten zien dat serieus opgezette netwerken doorgaans een formele basis nodig hebben om van start te gaan. Zonder een gezamenlijk overeengekomen kader voor het bestuur van het netwerk kan een WEN nog steeds nuttige bijeenkomsten en relaties opleveren. Het kan echter kwetsbaar blijven, moeilijk uit te breiden zijn en moeilijk in stand te houden wanneer het leiderschap, de financiering of de politieke aandacht verandert.
Waarom en hoe CAR-WEN een memorandum van overeenstemming ontwikkelt
De CAR-WEN-werkgroep ontwikkelt een memorandum van overeenstemming omdat eerdere regionale besluiten en workshops al wezen op de noodzaak van een formeel basisdocument voor een Caribisch netwerk voor handhaving van natuurwetgeving. Daaronder vallen een workshop in 2016 op de Bahama’s en een workshop in 2017 op Barbados, die hebben bijgedragen aan de uitwerking van het concept van een Caribisch netwerk voor handhaving van natuurwetgeving en de eerste conceptstukken hebben opgeleverd. In die zin is het conceptmemorandum van overeenstemming van CAR-WEN geen nieuw idee, maar een hernieuwde en meer doordachte poging om de regionale samenwerking bij de handhaving van natuurwetgeving een duidelijkere en bestendigere basis te geven.
Het huidige concept is tot stand gekomen via een proces van herhaalde uitwerking en bijstelling, niet tijdens één enkele schrijfsessie. Zoals nader beschreven in de technische nota bij het conceptmemorandum van overeenstemming (En | Es | Fr), is de huidige tekst stapsgewijs ontwikkeld via presentaties, overleg en herzieningen, met betrokkenheid van contactpunten van 25 deelnemende regeringen en met ondersteuning van regionale deskundigen en multilaterale en niet-gouvernementele belanghebbenden. De werkgroep wil het memorandum nu verder verfijnen en afronden via ten minste twee formele beoordelingsronden met regeringen die mogelijk lid worden, andere geïnteresseerde regeringen en niet-gouvernementele belanghebbenden. Hiervoor zijn 47 regeringen en meer dan 70 multilaterale organisaties, niet-gouvernementele organisaties, wetenschappelijke instellingen en andere relevante belanghebbenden benaderd.
Kortom, met dit proces voor de totstandkoming van het memorandum van overeenstemming streven we naar legitimiteit op lange termijn. Wil een bestuurlijk instrument werkelijk betekenis hebben voor de regio, dan moeten regeringen daadwerkelijk de kans krijgen om het mede vorm te geven voordat het als definitief wordt beschouwd. Ook ondersteunende maatschappelijke en technische actoren moeten zinvolle mogelijkheden krijgen om het te verbeteren. Een Caribisch bestuurlijk instrument moet niet aanvoelen als een algemeen sjabloon dat van elders is overgenomen, maar de regionale realiteit, de regionale prioriteiten en de feitelijke institutionele omstandigheden weerspiegelen waarbinnen de samenwerking moet plaatsvinden.
Het CAR-WEN-memorandum van overeenstemming. Bronvermelding: CAR-WEN-team
Wat het conceptmemorandum van overeenstemming beoogt
De werkgroep beschikt momenteel over een gedegen conceptmemorandum van overeenstemming (En | Es | Fr), dat in een eerste ronde wordt beoordeeld door relevante en geïnteresseerde belanghebbenden. Een tweede beoordelingsronde wordt later dit jaar verwacht. Het concept is een vrijwillig, niet juridisch bindend instrument om de regionale samenwerking bij de handhaving van natuurwetgeving in de bredere Caribische regio te versterken. Het is geen verdrag en is niet bedoeld om bestaande nationale of internationale rechtsinstrumenten te vervangen. Het moet juist bestaande verbintenissen aanvullen en een meer gestructureerde regionale basis bieden voor gecoördineerd optreden tegen wildlifecriminaliteit.
In grote lijnen beoogt het huidige memorandum van overeenstemming drie soorten functies te vervullen.
Ten eerste omschrijft het conceptmemorandum de fundamentele identiteit van het netwerk door het doel, de visie, de missie en de waarden vast te leggen. Zo benoemt het memorandum kernwaarden die het netwerk wil beschermen en bevorderen, waaronder het behoud van biodiversiteit, dierenwelzijn, menselijk welzijn, volksgezondheid en het rechtsstaatbeginsel.
Ten tweede omschrijft het de belangrijkste gebieden van regionale samenwerking die CAR-WEN moet ondersteunen. Dit omvat informatie-uitwisseling, gezamenlijke handhavingsacties, capaciteitsopbouw, harmonisatie van beleid en wetgeving, publieksvoorlichting, onderzoek en gegevensverzameling, technische bijstand, samenwerking met andere netwerken, fondsenwerving, en monitoring en evaluatie.
Ten derde legt het de eerste bouwstenen voor de institutionele structuur waarmee die samenwerking kan worden georganiseerd, geëvalueerd en op langere termijn in stand gehouden. Het voorziet in deelname door staten en gebieden van de bredere Caribische regio, regelingen voor contactpunten, de rollen van een voorzitter en vicevoorzitter, een beheerseenheid, adviseurs, waarnemers en bijzondere waarnemers, evenals quorumvereisten en besluitvormingsprocedures. Het moedigt ook de oprichting of versterking aan van nationale werkgroepen voor handhaving van natuurwetgeving of vergelijkbare coördinatieorganen, zodat de regionale coördinatie wordt ondersteund door een sterkere nationale coördinatie.
Het conceptmemorandum gaat verder dan sommigen wellicht verwachten van een niet juridisch bindend instrument. Toch is die mate van uitwerking essentieel om een regionaal WEN daadwerkelijk te laten functioneren. Het behandelt onder meer de juridische en operationele structuur, prestatie-indicatoren, communicatie, documenten die de organisatie en werkwijze vastleggen, fondsenwerving en financieel beheer, intellectuele eigendom en gegevensuitwisseling, vertrouwelijkheid, het gebruik van de naam en het logo, geschillenbeslechting, wijzigingen en periodieke evaluatie. Deze bepalingen maken duidelijk dat het memorandum bedoeld is als meer dan een symbolische intentieverklaring. Het is opgezet als een gedegen kader voor de opbouw van een functionerende regionale instelling.
Samen laten deze bepalingen zien dat het conceptmemorandum veel meer beoogt dan het uitspreken van regionale goede wil. Het moet een praktische institutionele basis bieden voor gecoördineerd optreden en de werkgroep helpen de stap te zetten van een groeiend samenwerkingsproces naar een duidelijker gestructureerd regionaal netwerk dat beter kan worden ondersteund.
Beoordeling van het memorandum van overeenstemming en hoe u kunt deelnemen
De huidige eerste beoordelingsronde loopt tot en met 31 mei 2026. Gedurende deze periode vraagt de werkgroep om reacties op het concept van landen en gebieden binnen het geografische bereik van het netwerk, van andere geïnteresseerde regeringen met banden met de bredere Caribische regio, en van maatschappelijke organisaties, wetenschappelijke instellingen en andere niet-gouvernementele instellingen met relevante belangstelling voor of deskundigheid op het gebied van de regio en de handhaving van natuurwetgeving daar. Het doel van de beoordeling is vast te stellen wat al sterk is, wat nog verduidelijking behoeft en wat moet worden verbeterd voordat later in het jaar een herziene versie wordt opgesteld.
De CAR-WEN-werkgroep beschouwt deze beoordeling als een inhoudelijk onderdeel van de opbouw van het netwerk, niet als een procedurele formaliteit achteraf. Meerdere feedbackronden vergroten de kans dat het uiteindelijke document praktisch, geloofwaardig en breed bruikbaar is. Ze bieden de werkgroep ook de ruimte om, voordat verdere stappen worden gezet, te toetsen of de huidige formuleringen voldoende duidelijk zijn, aansluiten bij de regionale context en in de institutionele praktijk werkbaar zijn.
Regeringen zijn bijzonder belangrijke beoordelaars, omdat CAR-WEN wordt opgebouwd als een intergouvernementeel netwerk. Tegelijkertijd mag de uitnodiging om deel te nemen niet te beperkt worden opgevat. Ook maatschappelijke organisaties, technische deskundigen, mensen uit de academische wereld en andere goed geïnformeerde niet-gouvernementele actoren kunnen het concept versterken, vooral wanneer zij onduidelijkheden kunnen signaleren, de praktische toepasbaarheid kunnen toetsen of verfijningen kunnen voorstellen die het document duidelijker en bruikbaarder maken.
Voor wie feedback wil geven, bestaat ons beoordelingspakket uit het conceptmemorandum van overeenstemming van CAR-WEN (En | Es | Fr) en een bijbehorende technische nota (En | Es | Fr). Regeringen kunnen hun feedback indienen via het beoordelingsformulier voor regeringen (En | Es | Fr). Niet-gouvernementele actoren kunnen hun feedback indienen via het beoordelingsformulier voor niet-gouvernementele actoren (En). Beoordelaars die hun feedback liever op een andere manier geven, kunnen ons ook rechtstreeks van opmerkingen voorziene pdf’s, schriftelijke opmerkingen of andere notities toesturen.
Vooruitblik
Zoals hierboven beschreven, worden WEN’s niet alleen opgebouwd door gedeelde bezorgdheid en samenwerking, maar ook door zorgvuldig vormgegeven instrumenten die ervoor zorgen dat de samenwerking op langere termijn kan voortbestaan, verdiepen en uitbreiden. Na afronding van het huidige proces voor de totstandkoming van het memorandum van overeenstemming zal de CAR-WEN-gemeenschap naar verwachting beschikken over een sterkere basis voor verdere institutionele ontwikkeling, toekomstige besluiten over formalisering en de geleidelijke bestendiging van een netwerk dat de samenwerking bij de handhaving van natuurwetgeving op lange termijn kan ondersteunen. Belanghebbenden die willen bijdragen aan de versterking van het conceptmemorandum worden aangemoedigd de beschikbare stukken te bestuderen en feedback in te dienen voordat de eerste beoordelingsronde op 31 mei 2026 sluit.
Bronnen
CAR-WEN Working Group. (2026). A memorandum of understanding to establish the Caribbean Wildlife Enforcement Network (CAR-WEN) (Version 2026.02 (Rev. 2), draft). (En | Es | Fr).
CAR-WEN Working Group. (2026). Technical note to the memorandum of understanding for the Caribbean Wildlife Enforcement Network (CAR-WEN) (Version 2026.02 (Rev. 2), draft). (En | Es | Fr).
International Consortium on Combating Wildlife Crime. (2020). ICCWC guidelines for Wildlife Enforcement Networks (WENs) [PDF].
Lusaka Agreement on Cooperative Enforcement Operations Directed at Illegal Trade in Wild Fauna and Flora. (1994). United Nations Treaty Series [PDF].
Lusaka Agreement Task Force. (2005). Strategic plan 2005-2015 [PDF].
South Asia Wildlife Enforcement Network. (2014). Statute of the South Asia Wildlife Enforcement Network (SAWEN) [PDF].
Red de Observancia y Aplicación de la Normativa de la Vida Silvestre de Centroamérica y República Dominicana. (2010). Memorándum de Entendimiento. [PDF]
Ministerio de Relaciones Exteriores del Perú. (2014). Declaración de Sao Paulo [PDF].
Ministerio de Relaciones Exteriores del Perú. (2025). Términos de Referencias de SudWEN [PDF].
